Terapia interakcyjna rodzic-dziecko dla jąkających się dzieci w wieku do lat 7.

Terapia Interakcyjna Rodzic-Dziecko Palin PCI (Parent–Child Interaction) wywodzi się z doświadczeń klinicznych zespołu Michael Palin Centre for Stammering Children w Londynie, które zostało otwarte w 1993 roku jako wspólna inicjatywa organizacji charytatywnej Association for Research into Stammering Childhood (obecnie Action for Stammering Children) oraz lokalnego NHS Trust. Fundamentem działalności Centrum była wieloletnia, ceniona międzynarodowo praca specjalistów zajmujących się terapią dzieci jąkających się – prowadzona od początku lat siedemdziesiątych pod kierunkiem wybitnej logopedki – dr Leny Rustin. Punktem zwrotnym w tym zakresie była publikacja Leny Rustin i Elaine Kelman z roku 1995 (Assessment and therapy for young dysfluent children: Family interaction), która stanowiła pierwszą próbę usystematyzowania doświadczeń klinicznych związanych z terapią jąkania we wczesnym dzieciństwie i jednocześnie zapoczątkowała kierunek dalszego rozwoju tej metody.

Na przełomie lat dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych w Michael Palin Centre for Stammering Children rozpoczęto systematyczne rozwijanie podejścia terapeutycznego, w którym centralną rolę w procesie wsparcia dziecka jąkającego się przypisano rodzicom. Koncepcja ta wyrastała z wcześniejszych doświadczeń klinicznych oraz z tradycji terapii rodzinnej i komunikacyjnej (Rustin & Cook, 1995; Rustin & Kelman, 1995). Obserwacje praktyki terapeutycznej wskazywały, że to właśnie rodzice w największym stopniu kształtują codzienne środowisko komunikacyjne dziecka, a ich spontaniczne strategie – tempo mówienia, sposób reagowania na niepłynności czy organizacja dialogu – mogą wspierać bądź nasilać trudności w płynności mowy. W efekcie wypracowano model Palin Parent–Child Interaction Therapy (Palin PCI), którego podstawowym założeniem jest wspieranie rodziców w refleksyjnej modyfikacji własnego stylu komunikacyjnego oraz redukowaniu presji komunikacyjnej w środowisku domowym, zamiast stosowania wobec dziecka bezpośrednich technik płynnościowych. Podejście to opiera się na analizie nagrań interakcji rodzic–dziecko, wspólnym formułowaniu celów terapeutycznych oraz wzmacnianiu zasobów rodziny (Millard, Zebrowski, & Kelman, 2018).

Na początku XXI wieku program został ustrukturyzowany i poddany systematycznej ewaluacji naukowej. Badania empiryczne potwierdziły jego skuteczność w redukcji objawów jąkania u dzieci do siódmego roku życia oraz wykazały wysoką akceptację i satysfakcję rodziców uczestniczących w terapii (Millard, Nicholas, & Cook, 2008; Millard, Edwards, & Cook, 2009). Dalsze analizy wskazywały również na pozytywny wpływ programu na postawy rodzicielskie, poziom niepokoju oraz sposób postrzegania jąkania przez rodzinę (Millard & Davis, 2016; Berquez & Kelman, 2018). Publikacje te ugruntowały status Palin PCI jako podejścia opartego na dowodach naukowych (evidence-based practice). Kolejne badania rozszerzały zakres zastosowania programu, obejmując m.in. dzieci w wieku szkolnym (Millard et al., 2022) czy dzieci ze spektrum autyzmu współwystępującym z jąkaniem (Preston et al., 2022). W literaturze podkreśla się także komplementarność i różnice między Palin PCI a innymi programami, takimi jak Lidcombe Program, co sprzyja bardziej świadomemu doborowi interwencji terapeutycznych (Onslow & Millard, 2012).

Podejście Palin PCI rozwijane i badane jest również w Polsce. Publikacje polskojęzyczne prezentują zarówno opisy przypadków, jak i analizy zastosowania programu w praktyce klinicznej (Węsierska, 2010, 2013; Węsierska & Milewska, 2012; Mielewska & Węsierska, 2014; Deckert-Brzezińska & Brzeziński, 2022). Najnowsze badania jakościowe dotyczące doświadczeń polskich rodziców potwierdzają wysoką wartość terapeutyczną podejścia oraz jego pozytywny odbiór w kontekście rodzinnym (Schab et al., 2025). Współcześnie Palin PCI rekomendowane jest jako jedna z kluczowych interwencji w terapii jąkania wczesnodziecięcego w Wielkiej Brytanii i w wielu innych krajach. Jego znaczenie wiąże się przede wszystkim z przesunięciem paradygmatu terapeutycznego: od koncentracji wyłącznie na dziecku ku podejściu systemowemu, w którym rodzina stanowi integralny i aktywny element procesu terapeutycznego. Ewolucja programu – od pierwszych koncepcji opartych na pracy z rodziną w latach dziewięćdziesiątych, poprzez badania skuteczności w pierwszej dekadzie XXI wieku, aż po współczesne rozszerzenia modelu – odzwierciedla istotną zmianę w rozumieniu terapii jąkania jako procesu relacyjnego i kontekstowego.